TỔNG QUAN VỀ BỆNH MÙ MÀU ĐA SẮC

Mù màu đa sắc là dạng rối loạn thị giác đặc biệt hiếm. Người bị mù màu đa sắc sẽ suy giảm khả năng nhận biết màu sắc với nhiều nhóm màu khác nhau cùng một lúc. Tuy nhiên người bệnh không hoàn toàn mất đi khả năng nhận diện màu sắc như mù màu hoàn toàn.

1. Phân loại bệnh

Thực tế bệnh mù màu không quá phổ biến và không ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt hàng ngày. Trong các dạng bệnh mù màu thì mù màu đa sắc được xếp vào trường hợp cực kỳ hiếm. Tuy nhiên mù màu đa sắc ảnh hưởng khá nhiều đến chất lượng sống của người bệnh. 

Mù màu đa sắc được chia thành 2 dạng chính:

• Mù màu đỏ – xanh lá: khó phân biệt màu đỏ và xanh lá. Màu đỏ nhìn nhạt hơn hoặc giống màu nâu hay xanh lá. Trường hợp ngược lại người bệnh nhìn màu xanh lá bị nhạt đi và hay nhầm với màu vàng hoặc màu đỏ.
• Mù màu xanh dương – vàng: người bệnh sẽ khó phân biệt 2 màu sắc này với nhau, hoặc nhìn màu xanh dương thành xám/xanh lá cây. 

Mù màu đa sắc được chia thành 2 dạng chính

Giống như các loại bệnh khác, mù màu đa sắc cũng được chia thành các cấp độ nhẹ – trung bình – nặng. Ở mức độ nặng người bệnh hầu như không phân biệt được các nhóm màu sắc, chủ yếu dựa vào hình dạng, độ sáng để nhận biết hình ảnh vật thể. Điều này gây cản trở nghiêm trọng đến sinh hoạt hàng ngày. 

2. Nguyên nhân gây bệnh

Chúng ta đều biết nguyên nhân chính gây bệnh mù màu là do gen lặn trên nhiễm sắc thể X. Vì thế nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới. Theo đó, nguyên nhân đầu tiên gây bệnh là do di truyền. Tuy nhiên, mù màu đa sắc còn có được tạo nên từ một vài lý do khác.

• Bệnh lý về mắt: thoái hóa điểm vàng, viêm thần kinh thị giác, biến chứng tiểu đường.
• Tác dụng phụ từ thuốc.
• Chấn thương vùng V4 trong vỏ não thị giác – khu vực xử lý tín hiệu màu sắc.
• Đột biến của các gen trong tế bào nón ở mắt: Tế bào nón trong võng mạc mắt chứa protein opsin đặc hiệu giúp phân biệt màu sắc bằng cách hấp thụ các bước sóng ánh sáng khác nhau. Ba loại opsin này bao gồm: OPN1LW (nhạy cảm với ánh sáng đỏ); OPN1MW (nhạy cảm với ánh sáng xanh lá); OPN1SW (nhạy cảm với ánh sáng xanh lam). Đột biến trong các gen này sẽ làm suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng nhận diện màu sắc.

Mù màu đa sắc là bệnh di truyền

3. Triệu chứng và cách chẩn đoán bệnh:

Người bị mù màu đa sắc sẽ có những triệu chứng như:

• Không phân biệt được nhiều nhóm màu sắc.
• Thị lực suy giảm.
• Nhạy cảm với ánh sáng, rung giật nhãn cầu và nhìn khó khi ánh sáng quá mạnh hoặc quá yếu.

Phương pháp chẩn đoán bệnh thường cần sự đánh giá toàn diện từ việc khai thác tiền sử gia đình, tình trạng bệnh lý,  khám lâm sàng và sử dụng các công cụ chuyên biệt. Một số phương pháp thường dùng để chẩn đoán bệnh mù màu đa sắc như:

• Bảng màu Ishihara: dùng kiểm tra khả năng nhận biết màu đỏ – xanh lá.
• Farnsworth-Munsell 100 Hue Test: dạng bài kiểm tra nâng cao với 100 sắc thái khác nhau, giúp phân tích khả năng sắp xếp màu sắc, xác định loại và mức độ mù màu.
• Panel D-15 Test: dạng kiểm tra nhanh giúp xác định khả năng nhận diện màu sắc trong các tình huống hàng ngày.

Bảng màu Ishihara – Phương pháp kiểm tra mù màu cơ bản nhất

Một số biện pháp chẩn đoán chuyên biệt khác:

• Electroretinography (ERG): đo hoạt động điện của võng mạc để đánh giá chức năng tế bào nón.

• Optical Coherence Tomography (OCT): chụp cắt lớp võng mạc để phát hiện tổn thương lớp tế bào nón.
• MRI: sử dụng khi nghi ngờ có thương tổn ở vùng V4
• Xét nghiệm di truyền: để phát hiện sự đột biến ở các protein opsin trong tế bào nón.

4. Cách điều trị bệnh:

Y học hiện nay vẫn chưa tìm ra cách điều trị triệt để bệnh mù màu đa sắc. Phương pháp điều trị chủ yếu vẫn là hỗ trợ và cải thiện khả năng nhận diện màu sắc cho người bệnh, giảm thiểu tác động đến sinh hoạt hàng ngày. Một số giải pháp thường dùng như: 

• Kính hỗ trợ điều chỉnh màu sắc: kính lọc màu hay kính chống chói, có tác dụng tăng cường độ tương phản làm nổi bật một số nhóm màu, hạn chế độ nhạy cảm với ánh sáng. Trường hợp tổn thương lan rộng thì giải pháp này không hiệu quả lắm.
• Sử dụng công nghệ cao: Những công nghệ mới như Color Blind Pal, Chromatic Vision, Simulator, AI, AR,… được kết hợp để giúp bệnh nhân phân biệt màu sắc bằng cách chuyển đổi màu sắc sang tín hiệu dễ nhận biết.
• Điều trị các bệnh lý nền trong trường hợp nguyên nhân gây mù màu đa sắc là biến chứng của một số bệnh lý.
• Hỗ trợ về tâm lý và giáo dục: hỗ trợ người bệnh đối diện với khó khăn khi không phân biệt được màu sắc; hướng dẫn sử dụng công cụ hỗ trợ và cách thích nghi; tư vấn nghề nghiệp không cần phân biệt chính xác màu sắc,….

Mù màu đa sắc chưa có phương pháp điều trị triệt để, chủ yếu sử dụng công cụ hỗ trợ

Mù màu đa sắc là một dạng bệnh lý về mắt khá hiếm gặp. Bệnh có thể không ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất nhưng gây trở ngại nhiều đến sinh hoạt hàng ngày. Bệnh cũng thường được phát hiện một cách tình cờ thông qua thăm khám. Vì vậy chúng ta cần quan tâm đến sức khỏe đôi mắt bằng cách thường xuyên kiểm tra sức khỏe mắt tại cơ sở chuyên môn, tăng cường dưỡng chất và sử dụng các công cụ bảo vệ mắt.